Sosial media monitorinqində məxfilik və platforma qaydaları

Qısa cavab

Açıq yazı istənilən məqsədlə istifadə üçün açıq deyil. Sosial media monitorinqi proqramı üç qayda qrupuna tabedir: fərdi məlumatlar qanunu (məqsəd, həcm, saxlama müddəti, xüsusi kateqoriyalar), platformaların istifadə şərtləri (məlumatın necə toplana biləcəyi) və saytların texniki qaydaları (robots.txt, sorğu limitləri). Praktik yanaşma budur: məqsədi yazılı bəyan edin, yalnız brend haqqında olanı toplayın, insanlar haqqında profil qurmayın, həssas məlumatı saxlamayın, saxlama müddətini müəyyən edin və platforma şərtlərinin icazə vermədiyi üsuldan istifadə etməyin. Bu yazı hüquqi məsləhət deyil.

«Açıq» niyə «icazəli» demək deyil

Ən geniş yayılmış yanlış fikir budur: «hər kəs görə bilirsə, istifadə edə bilərəm». Amma yazının görünməsi onun hansı məqsədlə, hansı üsulla və nə qədər müddətə toplanıb saxlanılmasını tənzimləmir. Bir insan forumda öz şikayətini yazıb — o, şirkətin cavab verməsini gözləyə bilər, amma onun bütün yazılarının toplanıb profilə çevrilməsini gözləmir. Qanunlar və platforma şərtləri məhz bu fərqi tənzimləyir.

Azərbaycan qanunu nə deyir

• Açıq və konfidensial məlumat — açıq kateqoriyaya subyektin özünün açıq elan etdiyi məlumat da aiddir (maddə 5.3), amma operator tələb olunduqda məlumatın açıq kateqoriyaya aid olduğunu sübut etməlidir (8.5).
• Məqsəd — toplamanın məqsədi əvvəlcədən dəqiq bəyan edilməlidir, məlumat yalnız həmin məqsədə uyğun işlənir (9.1).
• Həcm — toplanan məlumatın həcmi və xarakteri bəyan edilmiş məqsədə uyğun olmalıdır (9.2).
• Saxlama — məqsədə çatdıqdan və saxlama zərurəti aradan qalxdıqdan sonra məlumat məhv edilməlidir (9.4).
• Xüsusi kateqoriyalar — irqi və milli mənsubiyyət, ailə həyatı, dini etiqad, səhhət və məhkumluq haqqında məlumat (2.1.6) yalnız qanunda göstərilən məhdud hallarda işlənə bilər (9.7).

Avropa İttifaqında oxşar xüsusi kateqoriyalar GDPR-ın 9-cu maddəsindədir; orada da subyektin özünün açıq etdiyi məlumat üçün ayrıca istisna var (9(2)(e)), amma bu, digər tələbləri — məqsəd, həcm, saxlama — ləğv etmir.

Platforma şərtləri

Hər platformanın öz istifadə şərtləri var və onlar çox vaxt avtomatik toplamanı məhdudlaşdırır. Məsələn, Meta-nın avtomatlaşdırılmış məlumat toplama şərtləri Facebook və Instagram-dan avtomatik toplamanı yalnız Meta-nın ayrıca yazılı icazəsi ilə qəbul edir və bu şərtlərin qəbul edilməsinin özünün icazə olmadığını vurğulayır. Meta-nın tədqiqatçılar üçün açıq məzmun kitabxanası isə qeyri-kommersiya tədqiqat təşkilatları üçündür, brend monitorinqi üçün deyil. Ona görə monitorinq üçün hər mənbədə soruşun: bu platformanın rəsmi API-si və ya icazəli yolu varmı, və bizim üsulumuz şərtlərə uyğundurmu?

Saytlar və robots.txt

Xəbər portalları, forumlar və bloqlar üçün yaxşı təcrübə saytın robots.txt qaydalarına əməl etmək, sorğu sayını məhdudlaşdırmaq və özünü tanıdan istifadəçi agenti ilə işləməkdir. Amma RFC 9309 standartı özü deyir ki, robots.txt qaydaları giriş icazəsi deyil — yəni ona əməl etmək saytın istifadə şərtlərini və müəllif hüququnu əvəz etmir. Məqalənin tam mətnini öz sisteminizdə saxlamaq, onu yenidən dərc etmək və ya kommersiya məhsuluna çevirmək ayrıca suallardır.

Proqram üçün yeddi bənd

1. 1MəqsədYazılı: məsələn, «brend haqqında açıq rəylərə cavab vermək və xidməti yaxşılaşdırmaq». Profil, işə qəbul və ya fərdi qiymətləndirmə məqsəd deyil.
2. 2MənbələrHansı açıq mənbələr, hansı üsulla; qapalı qrup, şəxsi mesaj və saxta hesab yoxdur.
3. 3MinimallaşdırmaYalnız brend haqqında olan yazılar; müəllif haqqında əlavə məlumat toplanmır.
4. 4Xüsusi kateqoriyalar və uşaqlarSəhhət, din, ailə kimi məlumat analiz cədvəlinə köçürülmür; uşaqların məlumatı xüsusi diqqət tələb edir.
5. 5SaxlamaNə qədər saxlanılır və nə vaxt silinir — yazılı müddət.
6. 6GirişKim baxa bilər; ixrac edilən fayllar harada saxlanılır.
7. 7PodratçılarAgentlik və ya alət təchizatçısı ilə müqavilədə eyni qaydalar.

Silmə və etiraz tələbi

İnsan yazısının sizin sisteminizdən silinməsini və ya onun haqqında məlumatın işlənməməsini istəyə bilər. Bunun üçün əvvəlcədən proses olsun: tələb kimə gəlir, nə qədər vaxtda cavab verilir, hansı sistemlərdən — monitorinq aləti, ixrac edilmiş fayllar, hesabatlar — silinir. Qanunun konkret müddət və şərtlərini hüquq şöbəsi ilə müəyyən edin. Belə tələbi görməzlikdən gəlmək həm hüquqi, həm reputasiya riskidir.

Hesabatlarda məxfilik

• Daxili hesabatlarda sitatları anonim verin; ad və profil yalnız cavab vermək üçün lazım olanda.
• Ekran görüntülərində başqa insanların adlarını və şəkillərini gizlədin.
• Hesabatı agentliklə paylaşanda şəxsi məlumatı çıxarın.
• Xam nəticələrin ixrac fayllarını ümumi qovluqlarda saxlamayın.

İllüstrativ nümunə

Bu, illüstrativ nümunədir. Klinika monitorinq proqramı qurur. Məqsəd yazılır: «klinika haqqında açıq rəylərə cavab vermək və xidmət problemlərini tapmaq». Xüsusi qayda: yazılarda pasiyentin diaqnozu və ya müalicəsi barədə məlumat varsa, o, analiz cədvəlinə köçürülmür, cavab isə ümumi olur və şəxsi kanala dəvət edir — açıq yerdə tibbi detal müzakirə olunmur. Saxlama müddəti altı ay müəyyən edilir, ixrac faylları yalnız keyfiyyət şöbəsinin qovluğunda saxlanılır.

Məhdudiyyətlər

Bu yazı ümumi çərçivədir və hüquqi məsləhət deyil. Qanunlar, onların şərhi və platforma şərtləri dəyişir; konkret mənbə, ölkə və istifadə üçün aktual mətnləri və hüquqşünas rəyini yoxlayın. Qanuna uyğunluğu heç bir alət avtomatik təmin etmir — o, sizin məqsədinizdən, prosesinizdən və qərarlarınızdan asılıdır.

Tez-tez edilən səhvlər

• «Açıqdırsa, icazəlidir» düşüncəsi.
• Məqsədi yazılı bəyan etməmək.
• Müəlliflər haqqında profil qurmaq.
• Saxlama müddəti olmadan hər şeyi saxlamaq.
• Platforma şərtlərinin icazə vermədiyi toplama üsulundan istifadə etmək.

Rəqib və öz data

Rəqib monitorinqinə xas etik sərhədlər etik rəqib monitorinqi yazısındadır. Şirkətin öz zəng və çatlarında məxfilik isə fərqli qaydalara tabedir — onu danışıq analitikasında məxfilik yazısında izah etmişik.

Vexvon Monitoring-də sərhədlər

Vexvon Monitoring-də hansı saytların izlənəcəyini siz seçirsiniz — gizli mənbə və avtomatik sayt kəşfi yoxdur. Saytlar gəzilərkən robots.txt qaydalarına RFC 9309 standartına uyğun əməl olunur və hər domen üçün sorğu limiti var. AI yazını brend haqqında oxuyur, müəllif haqqında ayrıca profil yaratmır. Məqsəd, saxlama müddəti və icazəli mənbələr isə sizin siyasətinizlə müəyyən olunur. Platformanın təhlükəsizlik öhdəlikləri təhlükəsizlik səhifəsindədir; məhsul haqqında: Vexvon Monitoring.

Növbəti addım

Bu ay yeddi bəndli sənədin ilk versiyasını yazın və hüquq şöbəsi ilə razılaşdırın. Ən azı üç sual aydın olsun: məqsəd nədir, hansı mənbələr icazəlidir və məlumat nə vaxt silinir. Digər mövzular monitorinq: sorğu, data və etibarlılıq bölməsindədir; sualınız varsa, bizimlə əlaqə saxlayın.